19.09.2026r. Kraków-Dąbie-Przewóz-Łęg (dystans ok. 30 km)
W ramach działalności edukacyjnej i integracyjnej członkowie Stowarzyszenia Elektryków Polskich uczestniczyli w terenowym wyjeździe technicznym poświęconym obiektom energetycznym i hydrotechnicznym Krakowa. Trasa wyjazdu prowadziła od strony historycznej siedziby krakowskiej energetyki przy ul. Dajwór 27, następnie wzdłuż Wisły w kierunku wschodnim, gdzie uczestnicy mieli okazję zapoznać się z funkcjonowaniem dwóch elektrowni wodnych: Dąbie i Przewóz, a także zobaczyć jeden z najważniejszych obiektów energetyki zawodowej regionu – Elektrociepłownię Kraków należącą do PGE Energia Ciepła S.A.
Wyjazd stanowił doskonałe połączenie aktywności fizycznej, turystyki technicznej oraz popularyzacji wiedzy o współczesnej energetyce i gospodarce wodnej.
Historyczny początek trasy – Dajwór 27
Punktem zbiórki była lokalizacja na bulwarze wiślanym na wysokości mostu Powstańców Śląskich od strony ul. Dajwór 27 w Krakowie, związana z historią krakowskiej elektroenergetyki. Rozpoczęcie wycieczki właśnie w tym miejscu symbolicznie połączyło początki lokalnej energetyki z nowoczesnymi rozwiązaniami wykorzystującymi odnawialne źródła energii.
Po krótkim omówieniu planu wyjazdu uczestnicy skierowali się na trasę rowerową biegnącą wzdłuż Wisły.
Elektrownia Wodna Dąbie
Pierwszym ważnym punktem technicznym była Elektrownia Wodna Dąbie, zlokalizowana przy stopniu wodnym Dąbie na Wiśle. Obiekt należy do grupy elektrowni wodnych eksploatowanych przez TAURON Ekoenergia w regionie krakowskim. Elektrownia wykorzystuje energię przepływającej wody do produkcji energii elektrycznej w sposób całkowicie odnawialny i bezemisyjny.
Stopień wodny Dąbie pełni równocześnie funkcje:
• energetyczne,
• przeciwpowodziowe,
• związane z utrzymaniem odpowiednich warunków żeglugowych na Wiśle.
Podczas postoju omówiono zasadę działania elektrowni przepływowych oraz znaczenie stopni wodnych dla stabilizacji warunków hydrologicznych rzeki.
Elektrownia znajduje się przy stopniu wodnym Dąbie, wybudowanym w latach 1957-1961 jako element kaskady Górnej Wisły. Obiekt pełni równocześnie funkcje energetyczne, przeciwpowodziowe, żeglugowe oraz ekologiczne dzięki przepławce dla ryb.
Podstawowe dane techniczne
• typ elektrowni: przepływowa,
• moc zainstalowana: 3,2 MW,
• liczba hydrozespołów: 2,
• turbiny: Kaplan,
• producent turbin: Ganz Mavag,
• moc pojedynczej turbiny: 1,55 MW,
• przepływ przez jedną turbinę: 53,5 m³/s,
• spad roboczy: 3,5 m,
• generatory synchroniczne o napięciu 6,3 kV,
• średnia produkcja energii: około 12 GWh rocznie.
Ciekawostka techniczna
Podwyższenie poziomu Wisły przez stopień Dąbie miało ogromny wpływ na centrum Krakowa. Oprócz produkcji energii ograniczono erozję dna rzeki, która mogłaby zagrażać bulwarom i konstrukcjom mostowym.
Elektrownia Wodna Przewóz
Kolejnym obiektem na trasie była Elektrownia Wodna Przewóz, położona przy stopniu wodnym Przewóz. Podobnie jak Dąbie, obiekt stanowi element kaskady stopni wodnych funkcjonujących na Wiśle w granicach Krakowa oraz należy do zespołu elektrowni wodnych eksploatowanych przez TAURON Ekoenergia.
Elektrownia wykorzystuje potencjał energetyczny spiętrzonej wody i jest przykładem efektywnego wykorzystania istniejącej infrastruktury hydrotechnicznej do produkcji energii ze źródeł odnawialnych. Obiekty tego typu odgrywają coraz większą rolę w procesie transformacji energetycznej i zwiększania udziału energii odnawialnej w krajowym systemie elektroenergetycznym.
Szczególne zainteresowanie uczestników wzbudziły urządzenia hydrotechniczne stopnia wodnego, umożliwiające regulację przepływów oraz utrzymanie odpowiedniego poziomu wody w rzece.
Elektrownia Przewóz została uruchomiona w 1954 r. i była jednym z pierwszych dużych obiektów hydrotechnicznych zrealizowanych po II wojnie światowej na górnej Wiśle. Powstała w związku z budową Nowej Huty i zapotrzebowaniem kombinatu hutniczego na wodę przemysłową.
Podstawowe dane techniczne
• typ elektrowni: przepływowa,
• moc osiągalna: około 4 MW,
• liczba hydrozespołów: 2,
• turbiny: Kaplan,
• producent turbin: Voith,
• moc pojedynczej turbiny: 2,16 MW,
• przepływ przez jedną turbinę: 65 m³/s,
• łączny przepływ przez elektrownię: 130 m³/s,
• spad roboczy: 4,5 m,
• generatory synchroniczne o napięciu 6,3 kV,
• średnia produkcja energii: około 18,5 GWh rocznie.
Znaczenie dla systemu wodnego
Stopień wodny Przewóz jest ostatnim istniejącym stopniem kaskady Górnej Wisły. Oprócz elektrowni obejmuje:
• jaz o czterech przęsłach,
• śluzę żeglugową,
• przepławkę dla ryb,
• urządzenia piętrzące zapewniające właściwe warunki hydrologiczne.
Elektrociepłownia Kraków
Po przeciwnej stronie Wisły widoczna była Elektrociepłownia Kraków, należąca do PGE Energia Ciepła S.A.. Jest to jeden z najważniejszych zakładów energetycznych Małopolski, odpowiedzialny za produkcję energii elektrycznej oraz ciepła systemowego dla mieszkańców Krakowa. Elektrociepłownia pracuje w wysokosprawnej kogeneracji, co oznacza jednoczesne wytwarzanie energii elektrycznej i cieplnej z tego samego paliwa. Dzięki temu możliwe jest znacznie efektywniejsze wykorzystanie energii pierwotnej niż w tradycyjnych elektrowniach kondensacyjnych.
Podczas przejazdu omówiono rolę dużych źródeł wytwórczych w krajowym systemie elektroenergetycznym oraz ich współpracę z odnawialnymi źródłami energii, takimi jak elektrownie wodne odwiedzane podczas wyjazdu.
Interesującym aspektem była możliwość bezpośredniego porównania dwóch różnych modeli wytwarzania energii:
• scentralizowanej energetyki zawodowej reprezentowanej przez elektrociepłownię,
• rozproszonej energetyki odnawialnej reprezentowanej przez elektrownie wodne Dąbie i Przewóz.
Trasy rowerowe Małopolski jako element infrastruktury technicznej i turystycznej
Oprócz aspektów technicznych związanych z odwiedzanymi obiektami, wyjazd stanowił również doskonałą okazję do poznania dwóch najważniejszych tras rowerowych Małopolski.
Wiślana Trasa Rowerowa (WTR)
Znaczna część przejazdu odbywała się odcinkiem Wiślanej Trasy Rowerowej, prowadzącej wzdłuż królowej polskich rzek. Trasa wykorzystuje przede wszystkim korony wałów przeciwpowodziowych oraz drogi techniczne utrzymywane na potrzeby gospodarki wodnej.
Dzięki temu uczestnicy mogli obserwować:
• wały przeciwpowodziowe,
• urządzenia regulacji rzeki,
• stopnie wodne,
• budowle piętrzące,
• obiekty energetyczne zlokalizowane w dolinie Wisły.
WTR jest przykładem skutecznego połączenia infrastruktury ochrony przeciwpowodziowej z funkcją rekreacyjną i edukacyjną.
VeloMałopolska
Wyjazd przebiegał również fragmentami sieci tras VeloMałopolska, stanowiącej jeden z najlepiej rozwiniętych systemów tras rowerowych w Polsce. Starannie zaprojektowane odcinki wydzielonych dróg rowerowych zapewniają bezpieczny dojazd do wielu obiektów technicznych zlokalizowanych w dolinie Wisły i jej dopływów.
Połączenie infrastruktury rowerowej z infrastrukturą wodną tworzy unikalne warunki do organizacji terenowych szkoleń oraz wyjazdów technicznych dla środowiska inżynierskiego.
Podsumowanie
Wyjazd rowerowy „Terenowy wyjazd techniczny – obiekty hydrotechniczne i energetyczne Krakowa” pokazał, jak różnorodne elementy współczesnej infrastruktury energetycznej współpracują ze sobą w ramach jednego systemu.
Uczestnicy mieli możliwość zapoznania się zarówno z energetyką odnawialną reprezentowaną przez elektrownie wodne Dąbie i Przewóz, jak i z energetyką zawodową reprezentowaną przez Elektrociepłownię Kraków. Przejazd wzdłuż Wisły pozwolił dodatkowo dostrzec ścisłe związki pomiędzy gospodarką wodną, ochroną przeciwpowodziową i produkcją energii elektrycznej.
Tego typu inicjatywy pokazują, że turystyka rowerowa może być skutecznym narzędziem popularyzacji wiedzy technicznej, a jednocześnie sprzyjać integracji środowiska inżynierskiego i promocji nowoczesnych rozwiązań energetycznych.
